Slapeloosheid

Wat is slapeloosheid?

Slapeloosheid is een veelvoorkomende slaapstoornis waardoor je moeilijk in slaap valt of moeite hebt met doorslapen. Slaapgebrek (of te weinig kwalitatieve slaap) kan overdag voor vermoeidheid, irritatie en angst zorgen. Er bestaat ook een verband tussen langdurige slapeloosheid en obesitas, stofwisselingsziekten, ^[1] diabetes en depressie.

Er zijn twee soorten: primaire en secundaire. Primaire slapeloosheid wordt veroorzaakt door een gebrek aan melatonine (slaaphormoon) en houdt geen verband met andere aandoeningen, ziektes of medicijnen. Secundaire slapeloosheid krijg je als er een andere lichamelijke factor verantwoordelijk is voor je slaapgebrek. Als je bijvoorbeeld slaapproblemen hebt omdat je ’s avonds laat veel alcohol drinkt, heb je secundaire slapeloosheid. Maar als je slaapproblemen hebt door stress, gevoeligheid voor licht en geluid of door veranderingen in je slaappatroon, heb je primaire slapeloosheid.

Slapeloosheid kan één nacht duren, maar soms ook maanden of jaren. Hoe langer je onbehandeld met slapeloosheid leeft, hoe groter de kans dat je ook daarmee samenhangende problemen krijgt, bijvoorbeeld depressie of een hart- en vaatziekte.

Wie krijgt last van slapeloosheid?

Iedereen kan last krijgen van slapeloosheid. Het komt vaak voor bij zowel volwassenen als jongeren. Er is vaak een verband met leefstijl, arbeidsomstandigheden of slaapomgeving. Ook angst kan slapeloosheid veroorzaken.

Maar primaire slapeloosheid komt vaker voor bij oudere mensen, vanaf 55 jaar. Naarmate we ouder worden, wordt het melatoninegehalte van nature lager. Medicatie zoals Circadin is specifiek geregistreerd voor de behandeling van slapeloosheid bij mensen van 55 jaar en ouder. Het middel is niet geregistreerd voor de behandeling van slapeloosheid bij mensen die geen primaire slapeloosheid hebben of jonger zijn dan 55.

Hoe vaak komt slapeloosheid voor?

Slapeloosheid is een veel voorkomende aandoening. Uit onderzoek blijkt dat 10%-30% ^[1] van de volwassenen op enig moment in hun leven langere tijd slecht slapen. Ouderen lijken vaker last te hebben van slapeloosheid en uit één schatting komt naar voren dat bijna 50% ^[2] een mate van slapeloosheid heeft.

Ook tieners lopen risico, zo blijkt uit één onderzoek onder zestien- tot negentienjarigen, ^[3] waaruit naar voren komt dat 23% jongeren in die leeftijdsgroep aan een bepaalde vorm van slapeloosheid lijdt. Uit een analyse onder zwangere vrouwen blijkt dat 52% tijdens de zwangerschap last heeft van een bepaalde mate van slapeloosheid. ^[4]

Waardoor wordt slapeloosheid veroorzaakt?

Het kan veel verschillende oorzaken hebben. Clinici classificeren slapeloosheid op oorzaak:

• Onder primaire slapeloosheid wordt verstaan dat de slapeloosheid niet wordt veroorzaakt door een ander medisch probleem.
• Secundaire slapeloosheid wordt veroorzaakt door een gezondheidsprobleem of door drugs- of alcoholgebruik.

Primaire slapeloosheid houdt vaak verband met grote gebeurtenissen in het leven, zoals verhuizen, een nieuwe baan een ander ritme, of met minder aanmaak van melatonine.

Daarbij val je moeilijk in slaap vanwege licht, geluid of de temperatuur in de slaapkamer. Een ander slaapritme kan je slaap ook verstoren. Een jetlag, ploegendiensten of een nieuwe baby kunnen allemaal invloed hebben op je slaap en slapeloosheid veroorzaken. Vermoed wordt dat slapeloosheid ook aangeboren kan zijn omdat het binnen bepaalde families vaak voorkomt.^[1]

Oudere mensen hebben vaker last van slapeloosheid omdat het lichaam op oudere leeftijd minder van het slaaphormoon melatonine aanmaakt. Melatonine zorgt voor een regelmatig slaapritme.

Secundaire slapeloosheid komt vaak voor wanneer je vlak voor het slapengaan alcohol of cafeïnehoudende dranken of alcohol drinkt of recreatieve drugs gebruikt. Ook vrij verkrijgbare medicijnen voor verkoudheid en allergie kunnen slapeloosheid veroorzaken.

Slapeloosheid wordt ook gelinkt aan geestelijke gezondheidsproblemen. Slapeloosheid komt vaak voor bij mensen met een depressie, angststoornis of ADHD.

Bepaalde aandoeningen zoals hyperthyreoïdie, slaapapneu of rusteloze-benensyndroom kunnen de slaap ook verstoren en tot slapeloosheid leiden.

Wat zijn de symptomen van slapeloosheid?

Symptomen van slapeloosheid zijn onder andere:

• moeilijk in slaap kunnen komen
• problemen met doorslapen
• overdag moe en prikkelbaar
• geen middagdutje kunnen doen, zelfs als je heel moe bent
• problemen met de concentratie en bij het uitvoeren van dagelijkse activiteiten

Langdurige slapeloosheid kan ook gevolgen hebben voor je geestelijke gezondheid en leiden tot angsten, depressie en prikkelbaarheid.

Kan slapeloosheid tot andere problemen leiden?

Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat aanhoudend slaaptekort kan leiden tot verschillende andere gezondheidsproblemen, bijvoorbeeld obesitas, stofwisselingsziekten, angst en depressie. Er bestaat ook een theorie die stelt dat hoe minder iemand slaapt, hoe meer risico hij of zij loopt op een secundaire ziekte als gevolg van de slapeloosheid.^[2]

Het is daarom belangrijk advies te vragen bij slapeloosheid, zodat je het risico op het krijgen van een secundair gezondheidsprobleem zo veel mogelijk beperkt.