Gewichtsverliesinjecties en geestelijke gezondheid

Welk effect kunnen injecties voor gewichtsverlies hebben op jouw geestelijke gezondheid?

Het verband tussen gewicht en geestelijke gezondheid is verre van eenvoudig. Gewichtsproblemen kunnen bestaande geestelijke gezondheidsproblemen verergeren en in sommige gevallen zelfs bijdragen aan nieuwe problemen.

Uit één onderzoek is gebleken dat bij ongeveer 2 op de 5 mensen met overgewicht of obesitas een psychiatrische stoornis wordt vastgesteld, meestal angst, psychose, depressie of een eetstoornis.

Dus, in ieder geval in theorie, kunnen gewichtsverliesinjecties (weight loss injections of WLI's) je humeur helpen verbeteren door een van de belangrijkste bronnen van emotioneel leed aan te pakken: het extra gewicht (en met 'gewicht' bedoelen we niet alleen het fysieke aspect, maar ook het stigma en de sociale druk die soms gepaard gaat met obesitas).

Laten we eens kijken naar wat het onderzoek te zeggen heeft over hoe WLI’s de geestelijke gezondheid kunnen beïnvloeden.

Medisch beoordeeld door

Craig Marsh, Pre-beoordelingsteam

Verbeterd zelfbeeld

Veel mensen geven de voorkeur aan hun uiterlijk nadat ze zijn afgevallen, wat vaak de lichaamstevredenheid, het humeur en de algehele kwaliteit van leven verbetert.

Interessant is dat deze psychosociale voordelen niet altijd correleren met de hoeveelheid gewichtsverlies, , wat erop zou kunnen wijzen – puur speculatief – dat zelfs het proces van proberen af te vallen zinvolle voordelen voor de geestelijke gezondheid kan bieden.

Minder food noise

Mensen met obesitas ervaren vaak wat ‘eetlawaai’ wordt genoemd, wat in feite verwijst naar constante gedachten over wat, wanneer of hoeveel ze moeten eten, vaak gepaard gaand met schuldgevoelens.

Recent onderzoek suggereert dat GLP-1-receptoragonisten (de medicijnen die in WLI's worden gebruikt) deze gedachtenchaos kunnen verminderen door de signalen van eetlust, onbedwingbare drang naar eten en preoccupatie met voedsel te verminderen.

Anekdotisch melden gebruikers dat minder opdringerige voedselgedachten cognitieve en emotionele ruimte kunnen vrijmaken voor werk, relaties, hobby's of andere gebieden die voorheen overschaduwd werden door constante voedselgerelateerde zorgen.

Maar er is meer onderzoek nodig om dit ‘vrijmakende’ effect volledig te meten.

Minder alcoholgebruik en minder gebruik van geneesmiddelen, legale en illegale drugs

Nog steeds lopend onderzoek suggereert dat WLI's kunnen helpen bij ander verslavend gedrag en overmatig gebruik, waaronder alcohol en roken.

Uit een recent gerandomiseerd klinisch onderzoek is gebleken dat eenmaal per week semaglutide (het actieve medicijn in Ozempic en Wegovy) zowel het verlangen naar als de consumptie van alcohol verminderde gedurende negen weken behandeling. In hetzelfde onderzoek werd semaglutide ook in verband gebracht met een vermindering van het roken.

Als WLI’s het middelengebruik (zoals alcohol en roken) verminderen, zou dit op zijn beurt stemmingsstoornissen, angstgevoelens en de sociale of werkgerelateerde schade die vaak gepaard gaat met verslaving kunnen verminderen – een andere manier waarop deze medicijnen de geestelijke gezondheid kunnen ondersteunen.

Een lopende proef onderzoekt momenteel het potentieel van semaglutide om de alcoholconsumptie te verminderen.

Gezondere eetpatronen

GLP-1's hebben in verschillende klinische en observationele onderzoeken eetbuien en emotioneel eetgedrag verminderd. Deelnemers aan deze onderzoeken rapporteren vaak:

regelmatigere maaltijden,
kleinere portiegroottes,
en het minder vaak impulsief nemen van tussendoortjes.

Deze gedragsveranderingen zijn gedeeltelijk te wijten aan de onderdrukking van de eetlust en veranderingen in het beloningssysteem van de hersenen.

Bewuster omgaan met eten kan een positief effect hebben op je algehele gezondheid, inclusief je mentale gezondheid. Verbeterde eetgewoonten bevorderen een betere opname van voedingsstoffen, een sterker verzadigingsgevoel en een stabielere bloedsuikerspiegel, wat allemaal verband houdt met een beter humeur en meer energie.

Er is ook steeds meer interesse in de effecten van GLP-1 op de darm-hersenas. Hoewel er meer onderzoek nodig is, zouden GLP-1's de stemming kunnen reguleren door de groei van 'goede' darmbacteriën te bevorderen, de darmgezondheid te verbeteren en voedingstekorten aan te vullen.

Minder ontstekingen

Wanneer neuro-inflammatie (ontsteking in de hersenen) de hersenen aantast, kan dit de niveaus van belangrijke hersenstoffen zoals noradrenaline, serotonine en dopamine verstoren, wat angst en depressie kan veroorzaken.

Studies bij dieren tonen aan dat GLP-1's neuro-inflammatie kunnen helpen verminderen, wat betekent dat ze een beschermend effect kunnen hebben op het denkvermogen en de stemming.

Maar er zijn nog weinig gegevens bij mensen die een verband leggen tussen verminderde neuro-inflammatie en een verbeterde stemming. Daarom is meer onderzoek nodig voordat we dit als een duidelijke route naar een betere geestelijke gezondheid kunnen vaststellen.

Sporten is leuker (en je doet het vaker).

Overgewicht kan bewegen ongemakkelijk maken en ervoor zorgen dat sommige mensen zich onzeker voelen, vooral in de sportschool of tijdens groepslessen.

Maar afvallen kan:

je gewrichten ontlasten,
minder inspanning van je vragen om een bepaalde taak uit te voeren,
je zelfvertrouwen vergroten.

Bovendien komen er bij het sporten endorfines vrij die stress verminderen en je humeur kunnen verbeteren.

Categorie	Bevindingen
Geslacht	Vrouwen lopen een groter risico dan mannen: ongeveer twee keer zoveel kans op angst en 2,5 keer zoveel kans op zelfmoordgedachten.
Leeftijd	Jongere volwassenen (18-49) hadden ongeveer drie keer meer kans dan de referentiegroep om zelfmoordgedachten of -pogingen te ervaren.
Ras	Patiënten mensen met voorouders uit Afrika of Afro-Amerikanen/Afro-Caribische mensen hebben een hoger risico op zelfmoordgedachten of -pogingen vergeleken met blanke en Aziatische patiënten.
Dosiseffecten	Hogere doses liraglutide (2,4-3,0 mg) houden verband met iets meer psychiatrische verschijnselen, vooral slapeloosheid, sombere stemming en nervositeit.
STEP klinische onderzoeken	De incidentie van psychiatrische voorvallen was over het algemeen ongebruikelijk, hoewel de cijfers varieerden tussen medicijnen en doses: Liraglutide 3 mg: 15%, Semaglutide 2,4 mg: 3%-6%, Placebo: 1%-10,6%
Casusrapporten	Twee patiënten ontwikkelden kort na het starten met semaglutide een depressie, maar verbeterden snel na het stoppen.
Praktijkstudies	FDA-gegevens wezen aanvankelijk op meldingen van depressie en zelfmoordgedachten, maar zodra andere factoren in aanmerking werden genomen, werd er geen direct verband gevonden. Uit praktijkstudies blijkt dat semaglutide geen zelfmoordgedachten oproept en zelfs de angst bij mensen met diabetes kan helpen verlichten.

Categorie

Bevindingen

Geslacht

Vrouwen lopen een groter risico dan mannen: ongeveer twee keer zoveel kans op angst en 2,5 keer zoveel kans op zelfmoordgedachten.

Leeftijd

Jongere volwassenen (18-49) hadden ongeveer drie keer meer kans dan de referentiegroep om zelfmoordgedachten of -pogingen te ervaren.

Ras

Patiënten mensen met voorouders uit Afrika of Afro-Amerikanen/Afro-Caribische mensen hebben een hoger risico op zelfmoordgedachten of -pogingen vergeleken met blanke en Aziatische patiënten.

Dosiseffecten

Hogere doses liraglutide (2,4-3,0 mg) houden verband met iets meer psychiatrische verschijnselen, vooral slapeloosheid, sombere stemming en nervositeit.

STEP klinische onderzoeken

De incidentie van psychiatrische voorvallen was over het algemeen ongebruikelijk, hoewel de cijfers varieerden tussen medicijnen en doses: Liraglutide 3 mg: 15%, Semaglutide 2,4 mg: 3%-6%, Placebo: 1%-10,6%

Casusrapporten

Twee patiënten ontwikkelden kort na het starten met semaglutide een depressie, maar verbeterden snel na het stoppen.

Praktijkstudies

FDA-gegevens wezen aanvankelijk op meldingen van depressie en zelfmoordgedachten, maar zodra andere factoren in aanmerking werden genomen, werd er geen direct verband gevonden. Uit praktijkstudies blijkt dat semaglutide geen zelfmoordgedachten oproept en zelfs de angst bij mensen met diabetes kan helpen verlichten.

Last hebben van bijwerkingen

Vroege bijwerkingen zoals misselijkheid, braken, duizeligheid en vermoeidheid komen vaak voor bij de start van GLP-1-therapie, vooral tijdens het opbouwen van de dosis. Deze kunnen je stemming beïnvloeden en het dagelijks leven bemoeilijken, met name als ze aanhouden of ernstig zijn.

Er zijn ook meldingen van stemmingswisselingen, depressie en suïcidale gedachten. Daarom houden regelgevende instanties zoals de FDA, EMA en MHRA GLP-1-remmers nauwlettend in de gaten.

Een onderzoek toonde aan dat GLP-1-behandeling gepaard ging met een verhoogd risico op psychiatrische aandoeningen.

195% voor ernstige depressie,
108% voor angst,
En 106% voor suïcidaal gedrag.

Desondanks schetsen grote onderzoeken een veel geruststellender beeld. Gecombineerde gegevens van meer dan 3000 mensen die semaglutide gebruikten, toonden geen duidelijke toename van depressie of suïcidaal gedrag bij mensen zonder ernstige psychische aandoeningen. Sterker nog, semaglutide werd in verband gebracht met een lichte afname van depressieve symptomen (hoewel dit klinisch gezien niet als significant werd beschouwd).

Jouw risico op psychiatrische bijwerkingen kan echter worden verhoogd door factoren zoals:

reeds bestaande psychische aandoeningen,
familiegeschiedenis van psychische aandoeningen,
recente stress,
en gelijktijdig gebruik van andere medicijnen.

Om een lang verhaal kort te maken: het bewijsmateriaal is gemengd. De meeste grote onderzoeken tonen geen direct verband aan tussen GLP-1’s en ernstige psychiatrische voorvallen, maar sommige casusrapporten suggereren voorzichtigheid, vooral als je al risicofactoren hebt, zoals een familiegeschiedenis of bestaande geestelijke gezondheidsproblemen.

Lichaamsdysmorfie

Of ze nu worden beïnvloed door sociale media, externe druk of persoonlijke overtuigingen, het is voor sommige mensen soms gemakkelijk om hun eigenwaarde aan hun uiterlijk te koppelen.

Snelle gewichtsveranderingen kunnen zorgen over het lichaamsbeeld aanwakkeren of verergeren, waardoor sommigen geobsedeerd raken door hoe ze eruitzien, verdere veranderingen najagen of een constante druk voelen om op gewicht te blijven, wat angst, ongezonde gewoonten en zelfkritiek kan aanwakkeren.

Hoewel dit het meest voorkomt na groot gewichtsverlies, zoals bariatrische chirurgie, is het mogelijk dat farmacologisch gewichtsverlies soortgelijke problemen kan veroorzaken. Dit is de reden waarom screening op problemen met het lichaamsbeeld vóór aanvang van de behandeling artsen kan helpen bepalen wie onderweg baat kan hebben bij psychologische ondersteuning.

Minder genieten van eten en andere activiteiten

Sommige mensen die WLI’s gebruiken merken een afname van het plezier van eten en, af en toe, van andere activiteiten (een stoornis die anhedonie wordt genoemd). Dit gebeurt omdat GLP-1’s sleutelen aan het dopamine-beloningssysteem van de hersenen: ze kunnen dopamine in sommige gebieden verhogen, terwijl ze het in andere gebieden verlagen, wat de ‘feel-good’-signalen van dingen die vroeger plezierig waren, kan verminderen.

Hoewel veranderingen in eetlust en voedselbeloning voor de meeste mensen een welkome bijwerking zijn, kan dit voor een minderheid overslaan naar andere aspecten van het leven, waardoor ze zich gevoelloos of minder gemotiveerd voelen.

Het bewijsmateriaal is echter meestal anekdotisch of afkomstig uit kleine onderzoeken, dus het is iets om rekening mee te houden maar geen gegarandeerd effect.

Relatieproblemen

Sommige mensen die GLP-1s gebruiken, hebben seksuele bijwerkingen gemeld, zoals een lager libido, problemen bij het bereiken van een orgasme of erectiestoornissen. Gecontroleerde onderzoeken hebben echter geen grote seksuele problemen aan het licht gebracht, dus het bewijsmateriaal is gemengd en evolueert nog steeds.

Gewichtsverlies wordt ook in verband gebracht met relatieproblemen. Uit één onderzoek blijkt dat volwassenen die een bariatrische operatie ondergingen, meer dan twee keer zoveel kans hadden om binnen vijf jaar te scheiden dan de algemene Amerikaanse bevolking.

Voor GLP-1-gebruikers ontbreken grote onderzoeken, maar klinische ervaringen en verhalen in de media suggereren dat er relatieveranderingen kunnen optreden en dat deze tijdens de counseling besproken moeten worden.

Onvervulde verwachtingen

Het is gebruikelijk om te verwachten dat afvallen sommige, zo niet alle, emotionele problemen zal ‘oplossen’. En voor veel mensen verbetert dit het gevoel van eigenwaarde en het humeur. Maar voor anderen kan het diepere problemen blootleggen, zoals chronische depressie, trauma uit het verleden of relatieproblemen, die verder gaan dan wat gewichtsverlies alleen kan oplossen.

Bovendien werkt GLP-1-medicatie soms niet zo goed als je had gehoopt, of zelfs als de behandeling succesvol is, voldoet de emotionele uitbetaling niet helemaal aan jouw verwachtingen. En wanneer dit gebeurt, kan dit jouw humeur beïnvloeden of je teleurgesteld laten voelen.

Daarom kan het helpen om realistische doelen te stellen voordat je met de behandeling begint, te erkennen dat gewichtsverlies geen wondermiddel is, en open te staan voor psychologische ondersteuning als onderdeel van jouw behandeling wanneer dat nodig is.