Antiobiotica zijn gedurende de vorige eeuw een vanzelfsprekend onderdeel van de geneeskunde geworden. 

Oorontstekingen, keelontstekingen, soa’s: bacteriële infecties komen in veel verschillende vormen voor en kunnen overal in het lichaam optreden. Deze ontstekingen kunnen zeer schadelijk zijn als zij niet (tijdig) behandeld worden.

Gelukkig kunnen bijna al deze infecties tegenwoordig zeer eenvoudig behandeld worden met behulp van antibiotica. Vandaar dat deze ontstekingen vaak slechts als ongemak worden gezien die met een kuur van één of twee weken opgelost kan worden.

Dit betekent echter ook dat het probleem van antibioticaresistentie ernstig onderschat wordt.

Om alle feiten hierover op een rijtje te krijgen hebben wij contact opgenomen met apotheker David Kelly.

Hoe groot is dit probleem nou echt?

Als je bedenkt hoe belangrijk antibiotica is in de gezondheidszorg wordt pas duidelijk hoe ernstig het resistentieprobleem kan worden. David legt dit als volgt uit:

‘Iedereen kan een ontsteking krijgen. Vóór de jaren dertig van de vorige eeuw waren ontstekingen die we nu ongevaarlijk vinden vaak dodelijk.’

Daarnaast speelt antibiotica ook een belangrijke rol bij de rehabilitatie en het herstel.

'De moderne geneeskunde is afhankelijk van het gebruik van effectieve antibiotica. Veel complexe chirurgische ingrepen zoals hart- en botoperaties zouden zonder antibiotica niet mogelijk zijn, net als sommige vormen van kankerbestrijding.’

Niet iedereen zal al met antibioticaresistentie te maken hebben gehad, maar artsen komen het steeds vaker tegen:

We hebben steeds vaker te maken met een verhoogde resistentie bij zowel levensbedreigende infecties in het ziekenhuis zoals tuberculose en infecties die vaker voorkomen zoals blaas- en longontstekingen en gonorroe.’

‘Mensen met infecties die veroorzaakt worden door bacteriën die resistent zijn voor medicatie lopen het risico om last te krijgen van complicaties en zullen veel meer medische zorg nodig hebben dan andere patiënten die infecties hebben die goed verholpen kunnen worden.’

Waardoor wordt de resistentie veroorzaakt?

Het is onvermijdelijk dat organismes evolueren en er mutaties optreden om te kunnen blijven voortbestaan. Wanneer er een nieuw antibioticum ontwikkeld wordt zal het dus slechts voor een bepaalde tijd werkzaam blijven, namelijk totdat het organisme zich voldoende muteert.

David: ‘Bacteriën ontwikkelen zich van nature zodat ze kunnen blijven overleven ondanks de aanwezigheid van een antibioticum’

David legt ook uit dat de manier waarop antibiotica wordt gebruikt bijdraagt aan het steeds groter wordende probleem van antibioticaresistentie:

‘Verkeerd gebruik van de medicatie en het voorschrijven van antibiotica wanneer dat niet gepast is spoort de bacteriën en andere microben aan om te muteren.

Onjuist voorschrijven houdt onder andere het volgende in:

  • antibiotica voorschrijven wanneer dat niet echt nodig is
  • de verkeerde soort antibiotica en de verkeerde dosering
  • foutieve tijdsduur van de kuur

Daarnaast omslaat verkeerd gebruik van de patiënt onder andere:

  • het eisen van antibiotica wanneer dit nodig is
  • doseringen overslaan of het niet voltooien van de kuur
  • wat medicatie bewaren voor een andere keer
  • het delen van antibiotica met anderen’

De verantwoordelijkheid van de patiënt

Het beperken van de effecten van antibioticaresistentie is niet alleen de verantwoordelijkheid van artsen. Patiënten die antibiotica slikken moeten ook hun steentje bijdragen.

David benadrukt daarom ook het belang van de volgende maatregelen die mensen moeten nemen wanneer zij een infectie willen bestrijden:

  • Soms is antibiotica niet nodig en heeft het ook geen zin om er om te vragen. Veel ontstekingen gaan na een tijdje vanzelf over. U kunt ook contact opnemen met een apotheker voor meer informatie over het behandelen van uw symptomen.’
  • ‘Neem de voorgeschreven antibiotica altijd precies zoals uw arts u dat heeft uitgelegd. Bewaar ze niet voor een volgende ontsteking en deel ze niet met anderen.’
  • Neem antibiotica altijd alleen als deze door een arts zijn voorgeschreven.’

Wat wordt er tegen gedaan?

De ontwikkeling van nieuwe antibiotica is sterk afgenomen sinds het begin van de jaren 70, waardoor de volgende vraag gesteld kan worden: wat doet de gezondheidsindustrie aan dit probleem?

‘Verschillende farmaceutische bedrijven beschikken wel over een actief programma dat dient ter ontwikkeling van nieuwe antibiotica, maar dit blijkt een stuk ingewikkelder dan in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw.’

Daarnaast zijn niet alleen de moeilijkheidsgraad van de benodigde wetenschap maar ook geld, handel en marketing van groot belang:

Het ontwikkelen van nieuwe antibiotica is erg duur en een farmaceutisch bedrijf zal alleen tijd en geld investeren in het ontwikkelen van een nieuw geneesmiddel als zij een goed financieel resultaat ervoor terugkrijgen.’

'Antibiotica is een product met een laag rendement. Ze worden slechts voor een korte periode gebruikt, vooral in vergelijking met bijvoorbeeld een geneesmiddel tegen een te hoge bloeddruk.’

Apothekers en artsen

Zoals David uitlegt moet ook, totdat er vooruitgang is geboekt, de houding van mensen die in de gezondheidszorg werken veranderen:

Alle medewerkers in de gezondheidszorg dienen op de hoogte te zijn van het belang van het verantwoord voorschrijven en het uitleggen van de werking van antibiotica aan de patiënt.’